دوشنبه 1 مهر 1398

" هوره "، نجوای عاشقانه کردها در گذار تاریخ

نجوايي عاشقانه در شبي آرام با سوسوي ستارگان و نور نقره‌اي ماه كه همچون حريري بر پهنه دشت گسترده است، داغ غريبي و ياد روزگاران و ياران گذشته با سيل كلمات كه از زبان "سيد قلي" آخرين بازمانده نسل هوره‌سرايان نامدار جاري مي‌شود.

هوره رودخانه پر رمز و راز كلمه است، جاري شده از اعماق قرون و نهفته در سينه گرم نسلي كه اكنون مي‌رود تا در شلوغي آهنگهاي جاز و راك گم شود.

هوره نبض تاريخ اين سرزمين است، لالايي و زبان مشترك زاگرس با درختهاي سربه فلك كشيده بلوط و مردماني به زلالي چشمه‌هاي كوهپايه.

در سرايش هوره كلمات به نرمي و در چينشي مرواريد گونه به آرامي بر زبان جاري مي‌شوند و داغ و درد و غريبي و شكوه از روزگار را نهفته در لا به لاي خود به ذهن شنونده مي‌بخشند.

هوره آواز زمزمه‌گونه و با ريتم سنگين و كشداري است كه خواننده شعرها و ابيات كردي را در اين شيوه مي‌خواند.

اين در حالي است كه در دوره‌هاي گذشته مضمون ابيات مذهبي بوده و هوره سرايان بيشتر به آواز كردن آيات كتب آسماني يا آموزه‌هاي منظم مذهبي پرداخته‌اند اما امروزه مضموني عاشقانه دارد.

كردهاي منطقه غرب و بويژه ايلام از ديرباز در شادي و غم و هنگام وقوع رويدادهاي تاثيرگذار از جمله غربت، از دست دادن عزيزي و يا در خلوت عاشقانه خود شروع به خواندن هوره و درددل با ذات مادرانه طبيعت و ذكر ستايش گونه اهورامزدا مي‌كردند.

هوره با قدمتي هزاران ساله به ژرفاي تاريخ اين سرزمين مربوط به دوران "زرتشت" است و بخش مهمي از كتاب مقدس "اوستا" هوره را نداي حق‌طلبي و كرداري نيك و پنداري نيك مي‌داند.

واژه هوره از واژه "اهوره" گرفته شده و از شيوه هوره در خواندن قرآن نيز استفاده مي‌شود و واژه "سوره" از همين نام گرفته شده است.

آواز هوره از ريتم آزاد پيروي مي‌كند و اين گونه آوازخواني بيشتر در بين مردم مناطق "شيروان چرداول" و "ايوان" ايلام، "گوران"، "سنجابي"، "قلخاني" و "كلهر" استان كرمانشاه مرسوم است.

بنظر مي‌رسد كه هوره مادر همه آوازها، تصنيفها و ترانه‌هاي مردمان جهان است كه در قالب مقامهاي "هجراني"، "مجنوني"، "سحري" و "هي‌لاوه" و... بدون استفاده از سازها و آلات موسيقي شكل گرفته است.

در گذشته انسانها به تنهايي يا به صورت دسته‌جمعي به خواندن ممتد آواز روي مي‌آوردند سپس به مرور زمان انواع سازها و آلات موسيقي به ميان آمد و آنان هوره ممتد و موزون را به قطعات و اجزا متنوع و متكثر امروزي بدل كردند.

به اعتقاد كارشناسان، آوازهاي سنتي ايران زمين امروز همان هوره است كه به صورت رديفي و دستگاه درآمده و اساس اين دگرگونيها و تنوع در آوازهاي شاد و غمناك برگرفته از هنر لطيف و اصيل هوره است.

در مناطق كردنشين غرب كشور بويژه استان ايلام هنرمندان بزرگي وجود دارند كه خواندن آواز هوره را به حد كمال رسانده‌اند كه از سرايندگان بزرگ اين آواز مي‌توان به شادروان "داراخان"، "علي‌نظر" و سيد "قلي كشاورز" اشاره كرد.

يك پژوهشگر ايلامي معتقد است: هوره يكي از آواهاي باستاني منتسب به زمان زرتشتيان است اما به اعتقاد برخي قدمت هوره به آواي اوليه بشر نيز نسبت داده مي‌شود.

"بهروز سپيدنامه" بيان كرد: در هوره افراد هوره‌خوان يا (هوره‌چر) احساسهاي دروني خود را در قالب كلمه و پيچيده در فراز و فرودهاي آواز بيان مي‌كنند.

وي ادامه داد: هوره نسل به نسل از گذشته تا به حال به انسان امروزي انتقال يافته و داراي دو بخش اصلي موسيقي و شعر است.

وي اظهار داشت: موسيقي هوره داراي چندين مقام و ظرافت خاصي است كه تنها افراد خاصي كه با اين شيوه آشنا باشند، اختلافها و نوع مقامها را تشخيص مي‌دهند.

وي افزود: شعر در هوره برآيند زندگي افراد شامل زندگي شخصي، عشق، دوري، مسايل اجتماعي و حوادث و اتفاقهاي تاريخ منطقه نظير جنگهاي طايفه‌اي است.

سپيدنامه اضافه كرد: در هوره گاهي وقتها از دلاوريهاي مردان شجاع و رشادت‌مرديهاي آنان نيز ياد و تجليل مي‌شود.

اين پژوهشگر افزود: عناصر طبيعي، بومي‌گرايي شديد، كوه، درخت، و سياه چادر (دوار) در بيتهاي هوره نقشي تاثيرگذار و محوري دارد و از زندگي ماشيني امروزي در هوره هيچ گونه اثري نيست.

وي يادآور شد: آواي هوره گرچه برخاسته از اندوه بوده و گاهي به صورت مويه است اما اندوه فردي و اجتماعي نهفته در آن منجر به ياس نمي‌شود.

وي تصريح كرد: آواي هوره تحرك ايجاد مي‌كند و صداي دلنواز آن به ويژه وقتي از حنجره هوره‌خوان خوش صدا جاري شود تاثير شگرفي بر مخاطب دارد.

سپيدنامه بر ضرورت كارشناسي و تخصصي براي ماندگاري هوره توسط دستگاه‌هاي مرتبط با فرهنگ در ايلام تاكيد كرد.

به عقيده مسوول امور فرهنگي و هنري اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي ايلام، هوره ريشه در خون و رگ مردمان ديار زاگرس دارد.

"علي اديب" گفت: هوره از ديرباز زبان ارتباط نسلهاي گذشته با دنياي پيرامون بوده و در آتشكده‌ها با اين زبان به گفت و گو با اهورامزدا پرداخته‌اند.

وي افزود: اين شيوه از آواز از اركان موسيقي امروز به شمار مي‌آيد و مي‌توان آن را مادر و خاستگاه شيوه‌هاي آوازي و موسيقي امروز ايران و حتي جهان برشمرد.

وي تصريح كرد: پاسداشت و تلاش براي حفظ اين نوع موسيقي و انتقال آن به نسلهاي آينده از جمله اولويتهاي مهم اداره فرهنگ و ارشاد اسلامي ايلام است.

اديب اظهار داشت: در اين خصوص جمع‌آوري صداهاي بزرگان و هوره‌خوانهاي مشهور منطقه زاگرس در دستور كار اين اداره قرار گرفته است.

وي برگزاري جشنواره موسيقي هوره، چاپ تحقيقها و كتابهاي مربوط به هوره، گردآوري آثار ارايه شده توسط بزرگان اين شيوه را از جمله كارهاي در دست اقدام براي ماندگاري هوره عنوان كرد.

اديب گفت: با توجه به ضرورت جمع‌آوري آثار ارايه شده در اين عرصه و تلاش براي نگهداري آنان به عنوان گنجينه‌اي از فرهنگ و هنر اين منطقه از پژوهشگران و كساني كه به كار گردآوري آثار بزرگان هوره‌خوان رو آورند، حمايت مي‌شود.

وي قرار دادن هوره در بخش خنبي جشنواره‌هاي موسيقي و اجراي اين شيوه موسيقي را از برنامه‌هاي ديگر فرهنگ و ارشاد اسلامي ايلام براي انتقال و آشنايي بيشتر نسل امروز با هوره عنوان كرد.

مدير كل ميراث فرهنگي و گردشگري ايلام نيز تلاش براي زنده كردن آواهاي بومي و موسيقي محلي اين استان را يك ضرورت فرهنگي دانست.

"فريدون محمدي" در اين خصوص به خبرنگار ايرنا گفت: زنده كردن موسيقي محلي و سنتي به عنوان يكي از نمادهاي فرهنگي تاريخ كهن اين ديار وظيفه همه فعالان فرهنگي ايلام و نهادهاي مربوط است.

وي افزود: هوره را مي‌توان مرواريدي سفته از تاريخ درخشان ايلام دانست كه بايد از صدف سينه بزرگان اين شيوه آوازي به نسل آينده انتقال يابد.

وي تصريح كرد: در بيتهاي هوره فرهنگ و هنر و ياد بزرگان اين ديار نهفته است كه مي‌تواند جوانان امروز و فردا را با ريشه‌هاي فرهنگي و قومي خود بيشتر آشنا كند.

محمدي در همين خصوص از اجراي برنامه‌هاي مختلفي براي ماندگاري هوره به عنوان ميراثي باستاني خبر داد.

وي گفت: قرار است بزودي همايش "هوره" در قلعه والي شهر ايلام برگزار شود.

وي ادامه داد: همچنين قرار شده كه تنديسهايي از افراد مطرح هوره‌خوان در استان ساخته و در مناطق مختلف گذارده شود.

وي اظهار داشت: علاوه بر اين بخشي از كارهاي گذشتگان هوره‌خوان ضبط شده و تلاش مي‌شود كه ديگر آثار افراد مطرح در قالب بايگاني نگهداري شود.

محمدي تاكيد كرد: ماندگاري اين ميراث فرهنگي باستاني مستلزم تلاش همه دلسوزان، فرهنگ دوستان و افراد جامعه است.

نظرات ارسال نظر