جمعه 1 آذر 1398

نوروز، ایام رونق بازار تیشه و تبر در ایلام

روزگاري تبر بزرگترين دشمن درختان بلوط بوده است اما امروز غول‌هاي هولناک خشکسالي، گردوغبار و آفات و بيماري‌ها ، تبر را به دوست اين درختان کهن سال بدل ساخته است تا شايد با ضربات تبر، درختان به آسايش ابدي برسند. اين در حاليست که كمتر كسي است كه با شنيدن واژه زاگرس، درختان اين خطه را به ياد نياورد كه مي‌توان آنها را زينت اين سلسله جبال ناميد اما متاسفانه اگر نگاهي به وضعيت اين درختان كهن در استان داشته باشيم جزء تاسف چيزي نصيبمان نمي‌شود.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا) هر رهگذر طبيعت و طبيعت دوستي كه با نگاه عشق به طبيعت ايلام مراجعه كند، بي‌مهري ما انسانها را بيشتر مي‌بيند؛ درختاني كه در عين استواري خشك شده‌اند و ما را به اين فكر وامي‌دارند كه گناه اين درخت پرثمر چه بوده است كه چنين به زمين افتاده‌اند؟
معاون فني منابع طبيعي و آبخيزداري استان ايلام در اين زمينه به ايسنا گفت: سرانه جنگل در ايلام در مقايسه با کل کشور و حتي جهان بيشتر است که اين نعمت شکرانه مي‌خواهد.
عبدالسلام پيري با بيان اين که سرانه جهاني جنگل 0.8 هکتار است، اظهارکرد: سرانه کشوري جنگل در کشور ما کمتر از 0.2 هکتار است که اين ميزان در ايلام 1.2 هکتار به ازاي هر نفر است.
وي با بيان اين که عمده جنگل‌هاي استان را بلوط تشکيل داده است، افزود: بلوط درختي با ميوه خشكباري تيره رنگ است كه ارتفاع آن تا بيش از 5 متر مي‌رسد و رشد درخت بلوط بسيار كند است و ممكن است تا 900 سال عمر كند اين درخت داراي 275 گونه بوده كه از آن استفاده‌هاي فراواني صورت مي‌گيرد و از تانن موجود در اين درخت در صنعت چرم‌سازي استفاده مي‌شود.
پيري همچنين با اشاره به اين که در سالجاري 4 هزار هکتار در سطح استان جنگل‌کاري صورت گرفته است، ادامه داد: ميوه آن داراي خواص خوراكي و دارويي است، امروزه پزشكان از پوست و ميوه بلوط استفاده‌هاي دارويي بسياري مي‌كنند، خاصيت قابض كنندگي آن هم عامل قطعي درمان اسهال‌هاي شديد و خاصيت گندزدايي و ضد ميكروبي آن براي درمان عفونت‌ها و مخلوط پوست و ميوه آن يك پادزهر قوي است؛ علاوه بر اين فوايد دارويي، درخت بلوط يك گونه حفاظتي است زيرا نقش آن در حفاظت آب و خاك به اثبات رسيده است.
معاون فني منابع طبيعي و آبخيزداري استان درباره سطح جنگلي استان نيز مي‌گويد: 8.8 درصد خاك ايران در پوشش جنگلي قرار دارد، در استان ايلام 642 هزار هكتار جنگل وجود دارد كه گونه غالب آن بلوط است كه اين ميزان جنگل 4.5 درصد جنگل‌هاي ايران و 9 درصد جنگل‌هاي زاگرس را شامل مي‌شود که بر اساس مطالعات فائو هر هكتار جنگل 969 دلار ارزش دارد و سالانه 2.5 تن اكسيژن توليد مي‌كند و 68 تن گرد و غبار را در خود رسوب مي‌دهد.
وي اضافه کرد : توان نفوذپذيري آب در خاك‌هاي جنگلي 40 برابر بيشتر از ساير اراضي است و در زاگرس هر هكتار جنگل سالانه 84 متر مكعب آب را در خود نگهداري مي‌كند كه اين رقم با توجه به سطوح جنگل در استان و مقايسه با سدهاي موجود اهميت جنگلي را در حفظ آب و به تبع آن حفظ خاك ياد آوري مي‌كند.
اين مدرس دانشگاه به پيوند منابع طبيعي و اشتغال هم اشاره و عنوان کرد : 38 درصد جمعيت شاغل استان به طور مستقيم و غيرمستقيم به ماهيت و وضعيت منابع طبيعي وابسته‌اند.
پيري مشكلات فراروي اين درخت جنگلي را به دو عامل انساني و طبيعي تقسيم بندي و بيان کرد: عوامل طبيعي تغيير اقليم، خشكسالي، ريزگرد، كمبود نزولات به شكل برف است و عوامل غيرطبيعي هم فعاليت‌هاي كشاورزي در زيراشكوب جنگل، پراكندگي عشاير و دامداران در جنگل‌هاي استان، فعاليتهاي عمراني بدون توجه به مسائل زيست‌محيطي و عدم ساماندهي موضوع طبيعت گردي در استان است.
معاون فني منابع طبيعي و آبخيزداري استان ايلام از اجراي طرح صيانت از جنگل‌هاي زاگرس در ايلام نيز خبرداد و گفت: مهم‌ترين پروژه‌هاي اين طرح حفاظت از عرصه‌هاي جنگلي، اجراي كمربند حفاظتي، فعاليت‌هاي آموزشي و ترويجي در بين بهره‌برداران، مبارزه با آفات و امراض، توسعه پارك‌هاي جنگلي و فضاي سبز به منظور كم كردن فشار ناشي از گردشگران بر عرصه‌هاي طبيعي، توليد نهال و توزيع آن در بين مردم و دوائر دولتي بوده‌اند.
پيري به 33 تشكل زيست‌محيطي با اولويت‌كاري حفاظت از منابع طبيعي اشاره كرد و گفت: اين مراکز نقش بسيار مهمي در فرهنگ سازي حفاظت منابع طبيعي در راستاي فرمايش رهبر معظم انقلاب در تبديل فرهنگ منابع طبيعي به معارف عمومي، ايفا مي‌کنند.
معاون فني منابع طبيعي استان همچنين با تاسف مي‌گويد: ما در سال 88 با مرگ 10 درصد از بلوط‌هاي استان روبه‌رو شديم كه پس از بررسي‌هاي لازم توسط كارشناسان دليل خشكيدگي، خشكسالي و گرد وغبار بيان شد و در سال 89 با توجه به شدت خشكيدگي فعاليت‌هاي گسترده‌اي انجام گرفت كه نقطه مشترك اطلاع‌رساني و فرهنگ‌سازي است و در سال 89 دو همايش در سطح ملي و منطقه‌اي در همين راستا برگزار شد.
وي با انتقاد از اين مساله كه امروزه در دانشگاه‌ها رشته جنگل‌داري با تكيه بر جنگل‌هاي شمال تدريس مي‌شود، اظهاراميدواري كرد: در آينده نه چندان دور شاهد توجه به جنگل‌هاي زاگرس در مراكز آموزش عالي باشيم.
پيري، بلوط را زينت عروس زاگرس مي‌داند و علاوه بر مشكلات طبيعي به رفتار فرهنگي مردمان زاگرس‌نشين اشاره مي‌كند و مي‌گويد: مردم اين سرزمين از ديرباز بر حسب يك عادت غذايي سنتي عادت دارند در دامن كوهستان كباب درست كنند و لاجرم براي برافروختن آتش به هيزم نياز دارند كه محل تامين آنها درختان كهنسال اين ديار است!
اين مسوول ترويج فرهنگ حفاظت از منابع طبيعي از طريق ارايه بروشور توسط ماموران حفاظتي در ايام تعطيلات نوروز از جمله برنامه‌هاي منابع طبيعي استان ايلام است.
دکتر خشنود نورالهي، عضو هيات علمي دانشگاه ايلام نيز در گفتگو با خبرنگار ايسنا ضمن بيان اين که روشن کردن آتش در دل طبيعت خيانتي نابخشودني در حق اين نعمت خدادادي است، گفت: جلوگيري از قطع درختان، پرهيز از حرس شاخه‌هاي جوان و سبزينه بايد در راس برنامه تفريحي مردم استان ايلام در ايام تعطيلات عيد قرار گيرد.
وي خاطرنشان کرد: متاسفانه ديده مي‌شود که مردم در پايان روز تمام زباله‌ها و پسماندهاي تفريح آن روز را در همان جا باقي مي‌گذارند که بازيافت مواد پلاستيکي سال‌هاي سال زمان لازم دارد تا جذب زمين شود و اين عمل ناشايست ضرري جبران ناپذير در حق طبيعت است.
اين گياهپزشک و مدرس دانشگاه ضمن اشاره به اينکه مردم با تهيه زغال براي عدم شکستن شاخ و برگ درختان به طبيعت بروند، اضافه کرد: دستکاري طبيعت به نوعي باعث تغيير اکولوژي جنگل شده و بروز بسياري از آفات را به همراه خواهد داشت.
نورالهي روشن کردن آتش را ضربه‌اي مهلک به زمين و طبيعت اعلام و عنوان کرد: متاسفانه از سوي برخي از شهروندان ديده مي‌شود که در هنگام رفتن به جنگل و پيدا کردن جايي براي استراحت به جاب استفاده از مكانهايي كه از قبل آتش ايجاد شده در جاي جديد آتشي را برپا مي‌کنند.
اين عضو هيات علمي دانشگاه ايلام روشن کردن آتش و خاکستر را عاملي بسيار مخرب براي طبيعت دانست و بيان کرد: روشن کردن چندين آتش در يک منطقه مخرب‌ترين عامل جنگل‌هاي استان ايلام است.
مهدي نظري، فعال محيطزيست در ايلام نيز در گفت‌وگو با خبرنگار ايسنا با اشاره به نقش جنگل‌ها و کاشت درختان در تصفيه هوا در هنگام گرد وغبارها در ايلام گفت: در 2 سال گذشته با تلاش شبانه‌روزي موفق به کاشت 20 هزار درخت شدم که بالاترين رکورد در کشور محسوب مي‌شود؛ در اين راه يک دستگاه موتور سيکلت براي نگهباني خريداري کرده‌ام و يک دستگاه تراکتور نيز جهت آبياري به صورت استيجاري در اختيار گرفته‌ام.
وي تصريح کرد : ابتدا فکر مي‌کردم دولت به تنهايي بايد اين مشکل را حل کند اما بعدها متوجه شدم که رفع اين فاجعه زيست محيطي تنها به دست دولت نيست و تک تک افراد جامعه در اين زمينه وظيفه دارند؛ علت اصلي گرد وغبار را نبود پوشش گياهي و جنگلي و بيابان‌زايي مي‌بينم.
وي اظهارکرد: بنده بي‌هيچ امکاناتي شروع به فعاليت کردم و به کار تهيه، کاشت و نگهداري درختان در مناطق بياباني دهلران كردم؛ پس از پايان وقت اداري از محل کار در مرکز استان پس از طي 100 کيلومتر به نهالستان مهران رفته و در آنجا تک تک درختان را در صندوق عقب و روي صندلي‌هاي خودرو خود مي‌گذارم و سپس با طي 100 کيلومتر ديگر به منطقه بيشه دراز در شهرستان دهلران مي‌روم و با کاشت تک تک آنها، به آبياري مشغول مي‌شوم.
نظري با بيان اين‌که اين کار در فصل کاشت، هر روز انجام مي‌شود، افزود: در 2 سال گذشته با تلاش شبانه‌روزي موفق به کاشت 20 هزار درخت شدم که بالاترين رکورد در کشور محسوب مي‌شود.
اين فعال زيست محيطي، درختان کاشته شده را از گونه‌هاي گرمسيري کنار و کهور دانست که براي بيابان‌زدايي کاربرد دارند و گفت: اخيرا در همين نهالستان به تعداد شهداي استان يعني 3 هزار شهيد استان ايلام، نهال غرس کرده‌ام و نام اين بخش از پارگ جنگلي را شهداي ايلام نهاده‌ام.
اکبر کريمي‌پور، شهروند ايلامي نيز در گفت‌وگو با ايسنا ضمن بيان اين که آهنگران بازار تيشه و تبر در ايلام در اين ايام از رونق کاري فوق‌العاده‌اي برخوردار هستند، گفت: متاسفانه هميشه در ايلام در ايام تعطيلات نوروز خانواده‌ها در هنگام رفتن به دامن طبيعت اگر تبر يا تيشه‌اي نداشته باشند از سوي ساير همسفران مورد تمسخر قرار مي‌گيرند چراکه خانواده بي‌تبر در اين ايام انگار اصلا به طبيعت نرفته است.
محمد زماني، آهنگري سنتي در شهر ايلام نيز به ايسنا اين چنين مي‌گويد : بسياري از خانواده‌ها در ماه‌ها قبل از فرا رسيدن اين ايام از طريق فراهم کردن آهن‌آلاتي براي ساخت تبر يا تيشه با مراجعه به من نسبت به ساخت اين وسايل اقدام مي‌کنند که اکثرا براي نمايش دادن به همسفران خود در هنگام رفتن به جنگل و براي بريدن شاخ و برگ درختان بي‌زباني است که اگر دهان به سخن بگشايند شرح حال خود را به گونه‌اي بازگو مي‌کنند که مراسم کردي و سنتي « چمر» براي آنها شايسته برپايي است .
مجيد عبدي، پيرمردي با دست‌هاي پينه بسته ديگر شهروند ايلامي که از خانواده عشاير استان بود و به صورت اتفاقي براي ساخت تيشه به آهنگر مورد مصاحبه ما مراجعه کرده بود با ابراز تاسف و بيان اين که ساخت تيشه من با بقيه مردم بسيار تفاوت دارد، گفت:‌ متاسفانه ما مي‌بينيم هنگاهي که شهروندان براي تفريح و خوش‌گذراني در ايام تعطيل به دامنه کوهها و دل طبيعت بکر استانمان مي‌آيند کسي حسرت مي‌خورد که وسيله نقليه‌اش گاز سوز بوده و صندوق عقب ماشينش گنجايش زيادي براي بردن هيزم بلوط به خانه را ندارد.
وي با بيان اين که ما در حال حاضر در مناطق گرمسيري استان سکونت داريم، تصريح کرد: بايد بگويم هنگامي که در مناطق ييلاقي هستيم و گوسفندان خود را براي چرا به جنگل مي‌بريم تا آنجا که امکان دارد نمي‌گذاريم گوسفندانمان از شاخ و برگ درختان بخورند ولي متاسفانه ديده و مي‌بينيم که برخي از افراد براي تامين هيزم خود که اصلا ضرورتي برايشان ندارد و در شهر زندگي مي‌کنند و تمام امکانات را در اختيار دارند آنچنان درختان را مي‌شکنند که حتي ديگر نتواند رشد کنند.
در هنگام بازگشت به محل کارم براي نوشتن گزارش، اين مشکل بزرگ و درد دل طبيعت و جنگل‌هاي بلوط استانم از کوچه‌اي که مي‌گذشتم خانه‌اي را ديدم که حجم زيادي از هيزم‌هاي شکسته شده را بر سر ديوار حياطش گذاشته بود در اين حين با خود گفتم کاش يکي از اهالي اي اين خانواده را الان مي‌ديدم و چند کلامي را با او صحبت مي‌کردم تا حرف‌هايم با خودم تمام نشده بود مادر آن خانه در حال شستن حياط بود درب خانه را باز کرد و من هم جا خوردم.
با خود کلنجار مي‌رفتم که چگونه سر صحبت را با اين خانم ميانسال باز کنم، بعد از درنگي کوتاه، دل به دريا زدم و گفتم عمه جان اين همه هيزم به چه کارتان مي‌آيد ؟ جواب داد پسرم مگه ميشه بري « منجل » و هيزم نياري!
اين خانم ايلامي علاوه بر گفتن اين حرف‌ها، مطلبي را گوشزد کرد که خيلي برايم جالب بود و آن، انتقاد از کساني بود که در کنار برخي از رودخانه‌ها و چشمه‌هايي که در طبيعت ايلام تعدادشان کم نيست ماشين‌هاي خود را مي‌شورند که کف حاصل از آن عامل خشک شدن سبزينه‌هاي اطراف چشمه مي‌شود.
اين خانم ميانسال گفت: پسرم در روزنامه‌ات براي مردم بنويس که زباله‌هاي باقي مانده خود را هنگام برگشتن از جنگل همان جا آتش بزنند!
بعد از خداحافظي با آن خانم با خود فکر مي‌کردم که چرا اين آتش، بر جان ما افتاده و از ما دور نمي‌شود ؟ چرا آتش ؟ چرا آتش ؟
گزارش از خبرنگار ايسناي ايلام: رضا نجفي
نظرات ارسال نظر