گزیده نشریات استان: فضای سبز ایلام زیر تیغ اره (هفته‌نامه شکوه آزادی)

درميان فضاي سبز، يكي از مهم‌ترين شاهراه‌هاي توليد حيات در زندگي صنعتي كنوني، درختان هستند. طراحان مبلمان شهري براي جبران اكسيژن از دست رفته در محيط، فضاي سبز را در اكثر نقاط شهري ايجاد كرده‌اند. استفاده از فضاي سبز از مدتها دور در كشور ما شكل گرفته استبه طوري كه زماني ايران به كشور گل و بلبل معروف بود. اما متاسفانه در سالهاي اخير فضاي سبز مخصوصا درختان، مورد بي‌مهري مردم و مسئولين پاركها و فضاي سبز قرار گرفته و تمامي عوامل كمر به نابودي درختان در شهرها بسته‌اند. چرا برخي اره به دست در قالب دايه‌اي مهربان‌تر از مادر، اين رگه‌هاي حيات را نابود مي‌كنند؟، سئوالي است كه جوابش شرمساري است.
در ساختار فضاي سبز شهر ايلام كه سابقه زيادي هم ندارد، از درختان خزان‌دار بصورت غيراصوليو بدون هيچ توجهي به چيدمان درختان، حدفاصل بين آنها و يا حتي اقليم منطقه استفاده شده است. برخي از اين درختان خاص اين منطقه و اين آب و خاك نيستند (چنار) و برخي هم كه طرحي زيبايي را به خود گرفته‌اند به دليل بي‌مهري و سوء مديريت در معرض نابودي قرار گرفته‌اند. (درختان هميشه سبز-  بلوار امام (ره)).
در سالهاي اخير به دلايل مختلف ديگر از درخت چنار در طراحي فضاي سبز استفاده نمي‌شود اما اكنون كه در سطح فضاي سبز در ايلام از اين درخت به وفور استفاده شده است ديگر نيازي نيست آنها را از بين ببريم و به ارواحي تبديل بكنيم كه دل هر رهگذري را به درد آورد.
شايد با خواندن اين مقدمه طولاني متوجه مقصود شده باشيد. با مطالعه قسمت بعدي مقاله متوجه اقدامي خواهيد شد كه شايد در نوع خود بي‌نظير و در حد يك فاجعه تاريخي است. فاجعه‌اي كه به دست كساني انجام گرفته است كه مسئولند و بايد پاسخگو باشند و بدتر از آن همه ما هم هرروز از كنار مرگ شايد صدها درخت رد مي‌شويم و اصلا ناراحت هم نيستيم.
در واقع، اگر درختان زينتي در سطح شهر كاشته شوند و رها شوند، طولي نخواهد كشيد كه فضايي نامناسب و بدشكلي را ايجاد خواهند كرد. بنابراين اين درختان نيازمند تربيت هستند. تربيتي كه ما فقظ ناظر رشد درخت باشيم و درجايي كه درخت خلاف ميل ما رشد كرد و يا باعث مزاحمت در عبور و مرور عابرين، خودروها و غيره شد از رشد آن جلوگيري كنيم. يكي از ابزار تربيت درختان، هرس است كه در فصول خاصي از سال انجام مي‌گيرد.
هرسبهمنظورهدايتنحوةرشدوگلدهيگياهوياحفظسلامتيآن انجام مي‌گيرد وبعبارتديگروسيله‌ايبرايتربيتدرختاست. هرس انواع مختلفي دارد كه از ذكر آن خودداري مي‌كنيم، اما نكاتمهميكهقبلازاجرايعملياتهرسدرختانمي‌بايستيبهآنتوجه نمود را متذكر مي‌شويم:
1-چنانچه درختي چندين ساله رسن شده باشدو نيازمند هرس شديد باشد، اين موضوع بايستي طي چند سال انجام شود و به تدريج، درخت رابه شكل واندازة دلخواه درآورده و از هرس شديد يكباره كه بعضاً موجب جارويي شدن درخت وحتي خشك شدن درخت مي‌گردد جداً خودداري شود.
2- استفاده ازچسب هرس براي شاخه‌هاي بريده شده ‌اي كه ضخامت و قطر آنها بيش از 5 سانتي‌متر مي‌باشد الزامياست.
3- ضدعفوني كردن وسايل و ادوات هرس با محلول رقيق شده واتيكس.
4- قبل ازاقدام به هرگونه هرس درختان به موضوعاتي نظير هدف هرس، نوع درخت، سن درخت، موقعيت استقرار درخت و مسائل ترافيكي نيز توجه خاص شود.
متاسفانه به جرأت مي‌توان گفت در شهر ايلام كه مدتي است هرس عجيبي مرسوم شده است،اين نكات اصلا مورد توجه قرار نمي‌گيرد و افردا اره به دست سعي در نابود كردن اين منابع عظيم دارند. در حال حاضر مامورين شهرداري ايلامقريب يك ماه و شايد بيشتر است كه دست درختان را به نوعي از دنيا كوتاه كرده و آنها را هرس بسيار شديد مي‌كنند كه با ابتدايي‌ترين روش‌هاي هرس (طبق دستورالعمل سازمان پاركها و فضاي سبز) مغايرت دارد و نشان مي‌دهد كسي كه اين اقدام را كليد زده است، حتي زحمت خواندن اين نكات را به خود نداده و بايد گفت بي‌مسئوليتي اين امر را سبب مي‌شود.
اگر بزرگان اين علم مي‌گويند اواخر زمستان (اواخر بهمن و اوايل اسفندماه) زمان هرس درختان است بدليل جلوگيري از رشد نابهنگام جوانه‌هاي جانبي و خشك شدن آنها در طول زمستان به علت يخ‌بندان شديد است. وقتي كه ما درخت را به صورت شديد هرس مي‌كنيم قابليت انتهايي درخت را از بين مي‌بريم. اين قابليت در جوانه انتهايي (نوك ساقه) است و به جوانه‌هاي جانبي حكم مي‌كند كه كدام يك رشد و كدام هنوز غير فعال باشد به عبارتي جوانه انتهايي تعادل درخت را سبب مي‌شود كه با بابريدن شاخه‌ها از ته، اين توازن از بين رفته و جوانه‌هاي جانبي هركدام بصورت جداگانه‌اي رشد مي‌كنند. در اصطلاح علمي به اين ساقه‌ها كه از حاصل فعاليت جوانه‌هاي جانبي بوجود مي‌آيند "نرك"مي‌گويند.بدليل اينكه اين ساقه‌هاي جوان به تعداد انبوه رشد مي‌كنند به زعم ما كار بسيار مناسبي انجام داده‌ايم به قولي پربارتر از سال گذشته رشد كرده‌اند اما نمي‌دانيم كه چه ضربه مهلكي به زندگي درخت زده‌ايم. اين تعداد نرك چون جوان هستند و مي‌توان گفت هركدام از اينها حكم يك نهال تازه را دارد تمام اندوخته غذايي درخت را استفاده كرده و كم كم باعث ضعيف شدن درخت و حتي نابودي مي‌شوند.
علاوه براين نركها بدليل تراكم خيلي زياد، سطح تبخير را بالا برده كه از آن طرف هم نياز آبي درخت را افزايش داده و هم هزينه نگه‌داري آنهارا بالا مي‌برد. گفتني است نركها محلي مناسب براي فعاليت سوسك‌هاي مزاحم و آفتها هستند. يعني با اين عمل ما پناه‌گاهي را براي سوسك‌ها و افت‌ها درست كرده‌ايم تا كار مفيدي براي درخت انجام داده باشيم.اصلا چرا ما با اين عمل نسنجيده خود، تعادل در درخت را خراب كرده و آن را به سمت توليد نرك ببريم؟اگر ما درخت را به حالت طبيعي خود بگذاريم، به اندازه توان (اندوخته غذايي) خود شاخه توليد مي‌كند و شكل واقعي خود را حفظ مي‌كند. اكثر كارشناسان، مدرسين و دلسوزان محيط زيست و فضاي سبز اين نوع از هرس (هرس شديد) درختان را رد كرده و خواستار قطع ادامه فعاليت هستند.
اين عمل ما باعث شده است مردم هم درختان كوچه و محل زندگي خود را به رسم ناصحيحي هرس كنند؛ چراكه انها فكر مي‌كنند مسئولين ما در كار خود خبره هستند و با آگاهي كاري را انجام مي‌دهند، كه سخت در اشتباهند. نكته جالب توجه اين سناريو اين است كه مسئول مربوطه از تمامي عملكرد خود درا ين زمينه دفاع كرده در حالي كه تمامي كارشناسان، فعالين و شهروندان آگاه اين اقدام را رد كرده و ان را قتل عام درختان بي‌دفاع اعلام كردند. در مقال سعي شد يكي از هزاران مشكل مديريتي و مسئوليتي در اين زمينه عنوان شود و اگر مي‌خواستيم به همه مشكلات پرداخت كنيم شايد يك ويژه‌نامه در اين زمينه هم كفايت نمي‌كرد.
منابع:
هرس درختان زينتي- سازمان پاركها و فضاي سبز
گفتگو با دكتر صيدي، رئيس دانشكده كشاورزي دانشگاه ايلام
گفتگوبامهندس مفتاحي‌زاده، معاون پژوهشي جهاد دانشگاهي و فارغ‌التحصيل رشته كشاورزي
نظرات ارسال نظر
عمر سایت: 14سال و 16ماه و -4روز