شنبه 14 تیر 1399

دیگر در قهوه‌خانه‌ها خبری از پوریای ولی نیست

روزی برای تهیه گزارشی به یکی از مناطق شهر رفتم که در این مسیر با دیدن یک قهوه‌خانه و مشاهده تجمع چند نوجوان که ظاهرا منتظر سایر دوستان خود بودند برایم جالب بود که بروم و با فضای درونی این قهوه‌خانه بیشتر آشنا شوم.
به گزارش خبرگزاري دانشجويان ايران(ايسنا)، قبل وارد شدن به این قهوه‌خانه دیدم که تابلو رستوران یکی از هتل‌های شهرم در سر درب آن وجود دارد که فهمیدم رستوران به دلیل نبود مشتری کافی تعطیل و به قهوه‌خانه‌ای اجاره داده شده تا شاید بخشی از هزینه‌های آب برق و گاز هتلی را که آن هم شبی تنها 3 تا 4 نفر در آن هستند را تامین کند٬ از این مشکلات که بگذریم با ورود به قهوه‌خانه دیدم نوجوانی کم سن و سال در حال کشیدن قلیان است و با صدای بلند کارگر قهوه‌خانه را صدا می‌زند و زغال می‌خواهد تا شاید به قول قلیانی‌ها کامی بیشتر بگیرد.
من که به همراه یکی از دوستانم بودم با سفارش قلیانی منتظر کشیدن آن شدیم در این هنگام به کنار میز صندوق‌دار قهوه‌خانه رفتم و به حالت دوستانه از او پرسیدم به نظر شما سن این افراد برای کشیدن قلیان خیلی پایین نیست؟ گفت: ای بابا بذار بکشن٬ ما چکار داریم.
صاحب این قهوه‌خانه گفت: بیش از 7 سال است که در این صنف کاسبی می‌کنم از بچه کلاس پنجم تا تقریبا 50 ساله به قهوه‌خانه مراجعه می‌کنند و قلیان می‌کشند٬ اگه دوست نداشته باشند که نمی‌آیند.
به سراغ یکی از نوجوانانی رفتم که در حال کشیدن قلیان بود به او گفتم هم مشرب نمی‌خواهی در جواب مانند کسی که عمری است قلیان می‌کشد گفت: بفرما داداش.
از او پرسیدم کلاس چندم هستی گفت: سوم راهنمایی ٬ خیلی برام جالب بود گفتم چرا به قهو‌ه‌خانه می‌آیی؟ در جواب گفت کدوم پارک؟ کدوم سینما ؟ کدوم .... کجا بریم ؟ از مدرسه می‌آییم قلیانی می‌کشیم و به خانه می‌رویم٬ البته همیشه اسانس و آدامس به همراه داریم که بوی قلیان از لباس و دهانمان نیاید.
هیجان ماجرا به شدت برایم جالب بود٬ به پشت سرم نگاه کردم و دوستم را دیدم که قلیانی در کنارش گذاشته‌اند و به آن زل زده و به فکری عمیق فروفته کنارش رفتم و گفتم بریم٬ قلیان را گذاشتیم و به قهوه‌خانه دیگری رفتیم.
با سبکی دوستانه در کنار یکی از آنها نشستیم و سر گفت‌وگو را باز کردیم که چرا تجمع جوانان به جای پارک یا دیگر جاها به قهوه‌خانه تبدیل شده که در جواب گفت: فقط بگو بریم کدوم پارک ؟
در این قهوه‌خانه هم با دادن 1500 تومان قلیانی را برای خودم و دوستم سفارش دادم که آن هم همان طور باقی ماند٬ این گفتگوها را در چند قهوه خانه دیگر نیز ادامه دادم و نزدیک 10 هزار تومان خرج قلیان‌های نکشیده کردیم که البته درآمد قهوه‌خانه‌ها بسیار عالی بود و دلایلی از جمله بیکاری٬ نبود فضاهای تفریحی مناسب و ...دلیل رفتن جوانان به قهوه‌خانه‌ها را شنیدیم.
علی ناصر درویشی - معاون اجتماعی نیروی انتظامی استان در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا گفت: اکثر قهوه‌خانه‌ها در سطح شهر محل تجمع اراذل شده است.
وی افزود: قهوه‌خانه‌های ما به پاتوقی برای توزیع کنندگان موادمخدر، مشروبات الکلی٬ روابط نا مشروع و .... بدل گشته است.
درویشی با بیان این که این قهوه‌خانه‌ها از نظر بهداشتی فاقد هرگونه ضریب بهداشتی هستند، بیان کرد: قلیانی‌های سطح شهر در ایلام به جایگاهی برای ترویج فرهنگ‌های غلط در بین جوانان تبدیل شده است که اين امر نیازمند فرهنگ‌سازی از درون خانواده‌هاست.
کارشناس ارشد جامعه‌شناسی در ایلام گفت : بر اساس نتایج تحقیقات به عمل آمده ٬ بیش از 90 درصد مراجعه کنندگان به قهوه‌خانه‌ها را نوجوانان و جوانان زیر 25 سال تشکیل می‌دهند که در ایلام اغلب آنها را جوانان و نوجوانان طبقات پایین جامعه با سبک پوشش و رفتار خاص، شکل می‌دهند.
خلیل کمربیگی به ايسنا گفت: استفاده از قللیان هر چند در ایران تاریخ تقریبا طولانی دارد اما در ایلام این قدمت به چشم نمی‌خورد.
وی با بیان این که نتایج تحقیقات صورت گرفته نشان می‌دهد که مصرف این ماده ابتدا در میان مقامات حکومتی وقت رواج داشت و سپس به میان توده مردم کشیده شد، اضافه کرد: بر خلاف تاریخ کوتاه مصرف آن، سرعت گسترش آن در ایلام بسیار زیاد بوده به طوری که بسیاری از نوجوانان و جوانان در ایلام بخشی از اوقات فراغت خود را به صورت دسته جمعی و در جمع گروه‌های همسال، به مصرف قلیان در معدود اماکن تفریحی یا قهوه‌خانه‌های به اصطلاح سنتی می‌گذرانند.
کمربیگی قهوه‌خانه را در ذهنیت ایرانی ٬ میعادگاه پهلوانان و حماسه سرایان و مرکزی برای گذران اوقات فراغت سالم اعلام و عنوان کرد: در ذهنیت ایرانی، قهوه‌خانه یادآور حضور افرادی چون پوریای ولی ٬ شاعران و نقالان مشهور و مرکزی برای پاسداری از میراث و فرهنگ ایرانی و اسلامی و مکتب‌خانه فتوت و جوانمردی است؛ به طوری که بخشی از هویت ایرانی در قهوه‌خانه ترویج می‌شد و حتی افراد با حضور در آنها ٬ مشکلات فردی و اجتماعی را حل کرده و نهادی برای مشارکت اجتماعی به حساب می‌آمدند و امروزه جای آن نقاشی‌های زیبا را دیواری سیاه رنگ گرفته که هویت ایرانی برای مراجعه‌کنندگان آن ٬ در میان دود و دم گم می‌شود  و دیگر خبری از حضور پوریای ولی در آنها نیست.
مدرس دانشگاه های ایلام خاطرنشان کرد: اگر تا دیروز نوع لباس و رفتار قهوه‌چی و سبک معماری قهوه‌خانه نمایانگر فرهنگ و هنر ایرانی بود ٬ امروزه سبک لباس و رفتار در قهوه‌خانه بوی ناهنجاری می‌دهد.
وی تصریح کرد: قهوه‌خانه٬ دودخانه شده و خبری از شاهنامه خوانی به گوش نمی‌رسد نه سوغات محلی در آن‌ها دیده می‌شود و نه در آن وعظ می‌کنند٬ مرکز آموزش فرهنگ و سنت ایرانی، به مرکز آموزش هنجارشکنی و تشکیل گروه‌های نابهنجار تبدیل شده است.
این مدرس دانشگاه می‌گوید: جوانان و نوجوانان که اغلب بیکارند و امکان گذران اوقات فراغت به گونه‌ای سالم برای آنها مهیا نشده است، نوجوانان و جوانانی که به محض ورود به این مکان ٬ اولین کار آنها کشیدن قلیانی است که صدای ناشی از مصرف آن لذت بخش و هویت ساز است.
کمربیگی نبود برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری صحیح و نظارت درست از یک سو و عدم آگاهی خانواده‌ها از مضرات این ماده اعتیادآور از سوی دیگر و همچنین عدم سوء پیشینه استعمال این ماده در میان خانواده‌ها،سبب گسترش آن شده است، گفت: هنوز باور به اعتیادآوری و سرطان‌زا بودن قلیان برای اغلب خانواده‌های ایلامی به وجود نیامده و حساسیتی نسبت به مصرف آن نیست و نوجوانان و جوانان از آن تلقی منفی ندارند و همین امر باعث گسترش آن شده است.
وی عنوان کرد: برخوردهای نامناسب و متناقض با قهوه‌خانه‌ها و مصرف قلیان عاملی است که نه تنها مساله را حل نکرده بلکه با زیرزمینی شدن بر تبعات آن افزوده شود.
این مدرس دانشگاه گفت:‌ پیامد این برخوردهای نامناسب سبب شده است که هر چند کشیدن قلیان در انظار عمومی برچیده شود و درب سفره‌خانه‌ها به اصطلاح بسته شود اما بوی تنباکوهای میوه‌ای پیچیده شده در هر زیرزمین و کوچه پس‌کوچه‌ ها، حکایت از نامناسب بودن برخورد با این پدیده‌ای اجتماعی می‌کند.
وي گفت:اینک نوجوان و جوانان از بیراهه وارد قهوه‌خانه‌ها می‌شوند٬ درب‌ها را می‌بندند و در کمال احساس امنیت ممکن است به سمت هر انحرافی کشیده شوند.
برخوردهای نامناسب سبب گشته که اینک در سفره‌خانه‌ها ٬ سفره‌ای از هر نوع ماده ممنوعه و غیرممنوعه پهن شود و افراد در کمال آرامش به سمت هر ماده‌ای کشیده ‌شوند، وی خاطرنشان کرد: نوجوانان و جوانان آموزش نابهنجاری می‌بینند و خرده‌فرهنگ‌های بزهکار تشکیل می‌شود.
این استاد دانشگاه اضافه کرد: در پیش گرفتن سیاست‌های حذفی، برخوردهای فیزیکی و رویکرد پلیسی جوابگو نیست، مصرف قلیان باید در ابتدا از سفره خانواده‌ها برداشته شود تا قلیان ابزاری تفریحی در خانواده محسوب می‌شود ٬ این برخوردها نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد.
وی بیان کرد:‌ متاسفانه رسانه‌های جمعی هنوز نتوانسته‌اند در زمینه قلیان و عوارض آن اطلاع‌رسانی کافی به عمل آورند،لذا می‌بینیم که در ایلام هنوز عرصه عمومی و فضای اجتماعی از قلیان تلقی ماده‌ای مضر ندارند لذا در فضای اجتماعی نیازمند مدیریت اجتماعی باشد.
کمربیگی با بیان این که در ایلام اماکن تفریحی مناسبی به چشم نمی‌خورند، بنابراین راه گذران اوقات فراغت به شیوه‌ای جذاب، کمتر دیده می‌شود و جوانان اغلب از شیوه‌های تکراری خسته شده‌اند، گفت: تنوعی در سبک اوقات فراغت آنها به چشم نمی‌خورد و از طرف دیگر شرایط اشتغال برای آنها فراهم نشده است.
وی خاطرنشان کرد: به نظر می‌رسد همه نهادهای اجتماعی و ارگان‌های دولتی باید بر اساس برنامه‌ریزی منطبق با پژوهش و اعمال سیاست‌های هماهنگ، با مسایل اجتماعی برخورد كرده و از در پیش گرفتن برخوردهای فیزیکی خودداری كنند.
این جامعه شناس و مدرس دانشگاه بیان کرد:‌ اگر مدیریتی اجتماعی بر آنها حاکم شود می‌توان با اعمال سیاستگذاری‌های صحیح و نظارت کافی از آسیب‌های زیادی که این مراکز اینک برای اقشار نوجوان و جوان ایلامی دارند ٬ جلوگیری به عمل می آید همچنین با در پیش گرفتن سیاست حمایتی به مراکزی برای اشتغال‌زایی و کاستن ازمیزان بیکاری در ایلام٬تبدیل می شوند.
گزارش از خبرنگار ايسناي ايلام: رضا نجفی
نظرات ارسال نظر