یک‌شنبه 31 شهریور 1398

سیروان در باورهای عامه، (قسمت آخر)

ایلام امروز

اهالی منطقه بر این باورند که شهر تاریخی سیروان از جمله شهرهای مهم ایران است که پادشاهان زیادی از جمله انوشیروان عادل در آن قصر و قلعه بنا نهاده و اطراف آن نیز مکان های فراوانی ایجاد کرده اند.از جمله شخصیتهایی که به این روستا اطراق گزیده است رستم پهلوان باستانی ایرانیان است که معروف است برای گرد آوری سپاهی مقتدر برای ستیز با ترکان  و استمداد از یلان کرد منطقه که در شاهنامه به نام ((گرد)) از آنها یاد شده  و در جنگ ایران و توران باعث غلبه ایرانیان بر توران شدند به منطقه آمده و در شهرهای تاریخی سیروان اطراق گزیده است.


در جوار سرچشمه رودخانه سرابکلان یک درخت تاوی وجود دارد این درخت که تک درخت تاوی منطقه در میان درختان انبوه بلوط و بنه است.درختی مقدس که ثمر آن نیز دانه همانند بر درخت بنه و زالزالک می باشد که به عنوان یک دانه گیاهی و خوراکی استفاده دارد.
از شاخه های این درخت قطعه چوب هایی به طول تقریبی ۲۰ سانتی متر بریده و با ریسمان های سیاه و سفید و مهره های رنگی تزیین می کنند و از آن به عنوان چشم زخم و جهت  تزیین منازل و مرکب ها و گهوراه ها و قنداق نوزادان از آن استفاده می کنند.چوب این درخت به غایت خوشبوست.
توجه خاص بدان جهت است که گفته می شود رستم در طول اقامت خود اسب خویش(رخش) را در زیر سایه آن و در کنار سرچشمه های زلال رودخانه سرابکلان زنجیر می کرده است.

همچنین یک باور کهن حکایت از آن دارد که آبهای سرچشمه سرابکلان از دریایی عظیم که فرسنگ ها در عمق زمین قرار دارد می جوشد و در این دریا نهنگی بزرگ می زیست که نگهبان چشمه ها که عامل حیات در شهر تاریخی سیروان بوده و می باشد.
اقوال شفاهی پیشینیان حکایت از آن دارد که در عمق زمین در زیر درخت تاوی مار-اژدهایی می زید که نگهبان درخت به شمار می رود و در لایه زیر تر مجسمه خروسی از طلا قرار دارد که چون اژدها کشته شود خروس پریشان شده و بانگ بر می آورد و نهنگ آشفته حال شده و در اثر حرکت و خشم نهنگ زمین شکافته می شود و رودها به شکل عمودی از زمین خارج شده و تمامی خارج آب را فرا خواهد گرفت.

همین باور حکایت از آن دارد که این خروس طلسم شهر به شمار می رود که هدیه ای گرانبها و باستانی است.جالب آنکه سرچشمه ها و درخت تاوی در جوار تنها ساختمانی قرار دارند که خانه روستایی بر روی آن احداث نشده است.
این ساختمان بزرگ به قصر و قلعه انوشیروان معروف است.
در این روستا بقایای دو پل دیده می شود که به فاصاه ۱۰ متر از همدیگر قرار دارند.
پل بزرگتر که فقط پایه های آن بر جای مانده است و گفته می شود تا چهل سال پیش کاملاً تخریب نشده بودبه ((پل خدا)) معروف است.
معروف می شود که که این پل برای عبور پادشاه عادل و در ابتدای آفرینش به عنوان هدیه ای الهی از طرف خداوند به بشریت احداث شده است.

شیروان در ادبیات روستایی:
در شعر و ادبیات کردی که شامل شاهنامه ها و افسانه های محلی و منظومه شیرین و فرهاد و همچنین خسرو و شیرین به روایت ناظمین و افسانه سرایان کرد و به صورت شفاهی در سینه های پیر مردان و پیر زنان  منطقه به یادگار ماندگار است.
به شهر تاریخی سیروان یا شیروان نیز اشاره شده است.
(( وه کیان شیروو ده شیروان قه سه م))
به جان شیرویه در شیروان قسم
از منظومه کردی خسرو و شیرین
از این مصرع چنیین بر می آید که شیرویه فرزند خسرو به شهر تاریخی سیروان((شیروان)) سفر کرده است.
((نه دنگ شیره و نه ناله شیروان—ده نگ شیر بریا شیروان بی ویران))
نه نعره شیر به گوش می رسد و نه ناله شیران و شیر مردان—صدای شیر بریده رشدو شیروان ویرانه گشت.
این بیت گویای این مطلب است که با بریده شدن صدای شیر شهر شیروان نیز ویرانه ای تبدیل شد.شیر در ایران باستان به عنوان طلسم در برابر بلایا به کار می رفته آنگونه که معروف است پادشاهان هخامنشی شیر سنگی را در ورودی هگمتانه بدین منظور ساخته اند.

لزوم توجه به حفظ شهر تاریخی سیروان:
شهر تاریخی سیروان که به شماره ۱۰/۷/۴۱۶۵۸ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده از مراکز جمعیتی مهم ایران می باشد که در صورت پژوهش و کاوش می تواند زوایای تاریک تاریخ ایران باستان را روشن کند.
در صورت حفاظت و مرمت و بازسازی به دلیل وفور نعمت و اقلیم سازگار و آب فراوان این ار ارزشمند می تواند به عنوان یکی از جاذبه های مهم توریستی استان و کشور مورد عنایت ویژه قرار گیرد.


نکاتی چند در مورد  کتابچه پایتخت باستانی گمشده:
این کتابچه در سال ۸۲ تسط اداره میراث فرهنگی چاپ گردیده است و نسخه های از آن اینک در این اداره موجود می باشد.
در پایان مقاله (تحت عنوان شهر تاریخی سیروان-پایتخت گمشده-) ذکر منابع را  الزامی می دانم.

  • لسترنج،جغرافیای تاریخی ایران سرزمین های خلافت شرقی
  • راولینسون،سر هنری،سفرنامه راولینسون
  • بلاذری،احمد بن یحیی،فتوح البدان
  • کریمی،بهمن میرزا، راه های باستانی و پایتخت های غرب ایران
  • کریمی،بهمن، پیشکوه و پشتکوه
  • واندنبرگ،باستان شناسی ایران باستان
  • حبیب اله محمودیان،شهرهای باستانی شیروان مقاله ارائه شده در بناهای ماندگار در استان ایلام به مناسب روز جهانی ابنیه و بافت ها و محوطه های تاریخی
  • گزارش اولیه باستان شناسی،عمران گاراژیان
  • موضوع بررسی سطحی علمی از شهر تاریخی سیروان
  • اقوال و منظومه های شفاهی کردی فیلی((ایلامی))