شنبه 30 شهریور 1398

توسعه؛ ارتقاء مستمر کل جامعه به سوی زندگی بهتر و آسان تر

عظیم پیرانی

بر اساس تعریف سازمان بین المللی فائو ، توسعه پایدار از نظر زیست محیطی غیر مخرب ، از نظر فنی متناسب ، از نظر اقتصادی پویا و از نظر اجتماعی قابل پذیرش است.
 اما در تعاریف دیگر از توسعه آمده است که توسعه پایدار به معنی مدیریت و حفاظت از منابع طبیعی پایه و جهت دادن به تحولات تکنولوژیک و نهادی است به صورتی که نیازهای انسان را برای نسل های کنونی و آینده ، به صورت پایدار و مستمر تامین شود . اما از لحاظ توسعه یافتگی شاخص هایی تعیین کننده در میزان توسعه وجود دارد که به شرح زیر است :  نرخ شهر نشینی ، نرخ با سوادی ، نسبت راههای موجود در هر استان نسبت به راههای موجود در هر کشور ، نسبت معادن فعال هر استان به معادن کل کشور ،  نسبت ارزش تولیدات معادن استان نسبت به کل تولیدات معادن کشور ، نسبت ارزش محصولات صنعتی کشاورزی در هر استان نسبت به این محصولات در کشور ، نسبت تلفن های نصب شده به تلفن های منصوب در کشور ، نسبت شاغلین بخش صنعت نسبت به کل جمعیت شاغل در کشور ، نسبت فارغ التحصیلان و مراکز آموزشی عالی استان نسبت به دانش آموختگان کل کشور ، سهم ارزش افزوده استان از ارزش افزوده صنعت کشور ، سهم شاغلین صنعت استان از شاغلین بخش صنعت کشور، ارزش محصولات تولیدی به ازای هر کارگاه، ارزش محصول به ازای هر کارگر، ارزش افزوده به ازای هر هر واحد صنعتی، تعدا صنایع به ثبت رسیده در هر استان در هر صد کیلومتر مربع مساحت و ......؟

 اما دراین مقوله آنچه مهم می نماید درک معقول از مفهوم توسعه است که دارای معانی گسترده و جریانی در تمام شئونات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی در یک استان یا یک کشور را شامل می شود که می بایست در مسیری تکامل نسبت به هم و مکمل هم گام بردارند تا مفهوم توسعه نمود پیدا کند . توسعه معادل کلمه انگلیسی development از ریشه develop به معنی آشکار شدن اجزاء و رشد چیزی که در نطفه مکنون است . (دایره المعارف وبستر) که در بعدی بالاتر توسعه انسانی را شامل می شود، توسعه جریانی چند بعدی است و بایست طرز تلقی مردم و نهادهای ملی از توسعه و ایجاد فرهنگ توسعه در متن جامعه تغییرات اساسی ایجاد نمود که نیازمند تغییرات در عوامل بالا می باشد . که از نمودهای آن کاهش نابرابری و ریشه کن کردن فقر است . در گزارش برنامه عمران سازمان ملل متحد ( undp ) با اشاره به توسعه انسانی به عنوان راهکار اصلی ، توسعه انسانی را فرآیندی که گسترش گزینه های مردم را در کانون توجه قرار می دهد تعریف کرده است که تحقق آن مستلزم دو شرط است :

 ۱- در آزادی انتخاب ۲- داشتن هدف

 از سوی دیگر در تعریف های توسعه که به ارتقاء مستمر کل جامعه در نظام اجتماعی به سوی زندگی بهتر و آسان تر اشاراتی شده است که از به وجود آمدن فاصله بین طبقات مختلف جامعه جلوگیری نماید ( عدالت اجتماعی ) و رفاه اجتماعی را در تمامی ارکان جامعه به وجود آید . که نه تنها رشد اقتصادی را بالا برده بلکه منافع به وجود آمده از رشد اقتصادی را در بین افراد جامعه توزیع می کند ، توسعه ای سازنده با ابزار منابع طبیعی ، نیروهای انسانی و خلاق و اندیشمند .... اما این توسعه در بطن جامعه زمانی کارساز و پویا خواهد بود که با فرهنگ ملی و بومی در تعارض نباشد. اگر توسعه فقط بر عوامل اقتصادی تکیه داشته یاشد ، خود توسعه نیافتگی را تشدید خواهد کرد که باعث بروز فاصله طبقاتی خواهد شد . در این نظریه می بایست اصل تعادل در همه جوانب زمانی ، مکانی ، اجتماعی و انسانی مورد توجه قرار گیرد که در این نظریه مردم کانون توجه توسعه قرار می گیرند تا به مشارکت مردم و جامعه بیانجامد .

اکنون پس از این مقدمه به بررسی و کنکاش در استان ایلام می پردازیم : استان ایلام دارای ساختاری اقتصادی بر مبنای کشاورزی - دامپروری است که باعث شده است که منبع استان به سوی این دو مقوله جاری شود که در سالهای بعد از انقلاب در این راستا کارهای زیادی صورت گرفته است آما آنچه مهم می نماید این است که بهره‌وری در این دو بخش بایستی مواردی را در نظر گرفت : ۱- انتقال فنآوری به روز و ایجاد زیر ساخت ها منطبق با فرهنگ روستایی ، بهره وری بهینه از منابع و عوامل تولید ، جلوگیری از فرسایش منابع ، انجام پژوهش و تحقیقات در زمینه  اجرای طرح های منطبق بر وضعیت فرهنگی ، ظرفیت ها ، منابع طبیعی و موقعیت جغرافیایی ، اصلاح نژاد ، روشهای نوین آبیاری و دامپروری .

 سطح زیر کشت در سال ۸۳ در استان ایلام به میزان ۳۲۲۰۰۰ هکتار بوده است که از این میزان ، ۷۱۰۰۰ هکتار آبی و ۲۵۱۰۰۰ دیم بوده است . ۷۷ درصد محصولات زراعی و و تنها ۲ درصد باغی بوده است . با وجود گستردگی استان در حدود ۲۰۰۰۰ هزار کیلومتر مربع دارای ۱۵ رودخانه روانآب دائم با ظرفیت حدود ۴/۲ میلیارد متر مکعب آب است و بخش های زیادی در استان به دلیل واقع شدن در رشته کوه زاگرس - کوهستانی می باشد که از شمال غربی استان - جنوب شرقی با طولی ۱۶۰ کیلومتر گسترده شده است در جنوب استان دشت های کم ارتفاع مانند دشت عباس و دشت مهران واقع شده است .

بر اساس آمارهای سال ۸۲ تعداد ۲۵۰۲۱۹۱ راس دام در استان وجود دارد که ۷۹/۵ درصد آن دامهای سبک می باشند و سطح جنگل در استان معادل ۵۰۸۵۶۶ هکتار است که ۲۲/۸ درصد آن جنگل انبوه و با میوه های جنگلی متناوب ولی دارای منافع اقتصادی است که نمونه آن پسته کوهی (ونوشک) می باشد یا منبع مهم دیگری مانند سقز که از اهمیت بسیار زیادی در بعضی صنایع برخوردار است.

 با بیان فصل های از توانمندیهای استان در آنچه در بالا آمد برای همه ما آشکار است که زیر ساخت های توسعه دراستان ایلام؛ نیروی انسانی متخصص و ماهر ، منابع طبیعی به وفور یافت می شود ولی در این میان حلقه گمشده ای وجود دارد که استان سالهاست از آن رنج می برد و آن نیز مدیریت کیفی منابع و سازنده است که با وجود هشت سال جنگ تحمیلی و عقب ماندن قافله توسعه در استان، ولی در صورت همگرایی مدیریت های استان و توجه مدیریت کلان کشوری می توان گامهایی بزرگ برداشت که می تواند موفقیت های بزرگی را نیز در پی داشته باشد از جمله می توان به ایجاد صنایع کوچک ، صنایع تبدیلی پتروشیمی و صنایع وابسته به سایر صنعتهای موجود در استان اشاره کرد . به طور مثال شهرستان مستعد دره شهر که دارای کشاورزی بسیار غنی می باشد و محصول خیار آن در فصل پاییز و بهار به سایر استانهای کشور صادر می شود و می توان با ایجاد صنایع وابسته به این محصول از ارزش افزوده آن به نفع استان بهره برداری نمود. و یا سایر شهرستانهای استان که هر کدام به فراخور مکان جغرافیایی و محصولات و توانمندیها می توان کارهای عظیمی را انجام داد. 

 به امید روزهای دیدنی شکوفایی.