نقش اهل بیت(ع) و آیات قرآن در اشعار شعرای بزرگ ایلامی

استان ایلام دارای مفاخر زیادی است که متاسفانه عدم شناخت این اساطیر منجر به فراموشی آنان شده است. در سلسله گزارش‌های شناسنامه‌ی ایلام تلاش می‌شود تا چنین اساطیری بیشتر از پیش به مردم شناسانده شوند و بازخوانی برای زندگینامه شناسنامه‌ی ایلام صورت پذیرد.

غلامرضا خان ارکوازی

غلامرضا خان ارکوازی فرزند حسن بگ در روستای بان ویزه بخش چوار واقع شده است. زادگاه این شاعر در شمال غربی استان قرار دارد، طایفه و تبار او ارکواز ملکشاهی بوده و در سال 1189 و 1184 چشم به دنیا گشوده.

این شاعر بزرگ یک طلبه علوم دینی ساده نبوده، بلکه در طیف زندگی عادی خود به آموختن علوم توجه داشته است و مابقی اوقات را به فراگیری مهارت‌هایی چون سوارکاری و جنگاوری و انجام امور مربوطه به زندگی ایلی و عشیره‌ای پرداخته است؛ وی با دختر عموی خود ازدواج می‌کند و حاصل آن دو فرزند پسر بنام محمدرضا و احمد خان است. شعر باویال و غربت از جمله اشعار وی بوده است.

دیوان اشعار غلام رضاخان در میان مردم ایلام و استان‌های کرد زبان هم‌جوار، مشهور است. یکی از دلایل شهرت این شاعر تربیت صحیح خانوادگی و پرورش وی در یک محیط دینی و فراگیری آموزه‌های قرآن و تأثیر آن بر فکر و اندیشه‌ی وی بوده است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد غلام‌رضا‌خان طی حکمی از سوی حسن خان ابوقداره (‌نوه‌ی اسماعیل خان) به ریاست کل طایفه‌ی ارکوازی منصوب شده است؛ ولی بعد‌ها مورد خشم و غضب والی پشتکوه قرار گرفته و خان دستور داده او را در غل و زنجیر کنند و در زندان به او سخت گرفته‌اند. در نتیجه، فشار روحی، روانی و جسمی زندان باعث شده که برای تعدیل این سختی‌ها با خدا راز و نیاز کند و حاصل آن اشعار زیبایی است که با الهام از آیات قرآن سروده است.

غلامرضا ارکوازی شاعری شیعی است که دارای اعتقادات عمیق و ارادات استوار به مذهب تشیع و امامان، به ویژه حضرت علی(ع) است. در مناجات نامه ابعاد ارادات او به خوبی پیداست. وی به پیروی از فضاهای مذهبی زمان خود که متاثر از آموزه‌ها و تبلیغات شیعی عصر صفوی است و به پیروی از حماسه‌های دینی، حضرت علی(ع) را از نظر گاهی حماسی و اسطوره‌ای به تماشا می‌نشیند.

او شک ندارد که علی(ع) در سرزمین خاوران شگفتی‌ها آفریده است، او جنگ حضرت علی(ع) با مرة بن قیس را توصیف می‌کند و داستان بئرالعلم را تاریخی و قضیه گشودن دست عفریت را توسط حضرت علی(ع) حقیقت‌وار می‌نگارد. البته این دسته از حکایت‌ها، تعبیرات، اسطوره سازی‌ها و حماسه پردازی‌ها در اذهان عموم شیعیان آن روزگار حتی عالمان و بزرگان مذهب شیعه نمی‌تواند بی تاثیر از آثاری نظیر مناقب آل ابی طالب، حدیقة الشیعه، حلیة المتقین، حمله حیدری بوده باشد.

ولی محمد امیدی

ولی محمد امیدی شاعر توانای ایلامی است که همه وی را به لقب فردوسی ایلام می‌شناسند و در اشعارش از طبیعت الهام می‌گرفته است.
زبان شعر او همان کردی جنوبی است که گاه تداخل گویش شاعر و گویش ادبی و کهن کردی در افعالش دیده می‌شود. 
رمز ماندگاری اشعار وی عامیانه بودن آن است که به سادگی می‌توان در اشعارش اصالت بومی و محلی زندگی عشایر را مشاهده کرد. اشعارش در غالب مناجات نامه و حماسی آراسته شده؛ این شاعر از توابع بخش سیروان کارزان چشم به جهان گشود و در یازدهم ماه 1386 دارفانی را وداع گفت.

وی در نوجوانی با استماع شعر شاعران کلاسیک و متون کهن کردی نظیر شاهنامه‌ی کردی شیرین وفرهاد، بهرام و گل اندام، حماسه‌‌های مذهبی و... در منزل پدری که شعرخوانی در آن جا برگزار می‌شده، بر دانش شفاهی خود افزود و استعداد شاعری‌اش را پروراند.

می‌توان اذعان داشت که استاد واقعی امیدی همانا جلوه‌های طبیعت و هوش سرشارش بوده است. هرچند امیدی به مکتب نرفت و قیل و قال مدرسه را نشنید، اما نمی‌توان وی را در زمره‌‌ی شاعران امی و عامی به شمار آورد؛ تلمیحات مکرر وی به ‌آیات و احادیث‌، اشارات صریح به اساطیر و پیامبران و امامان و آگاهی از رخدادهای گوناگون تاریخی، جملگی حکایت از اشراف نسبی شاعر به معلومات مورد انتظار زمان خود دارد.

نظرات ارسال نظر

ایلام امروز؛ آرشیو دیجیتال ایلامیان

عمر سایت: 14سال