دوشنبه 25 آذر 1398

بیابانی‌های بیابان‌ندیده

پديده بيابان‌زايي به عنوان يكي از بارزترين وجوه تخريب منابع طبيعي در جهان مطرح شده و طي چند دهه گذشته كوشش‌هاي جهاني فراواني براي مقابله و تعديل اين پديده صورت گرفته است.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)، منطقه ایلام، پديده بيابان‌زايي در قرن ۲۱، از بين ۳۸ چالش مهم جهاني بعد از دو چالش تغيير اقليم و کمیابی آب شيرين، مهم‌ترین چالش جهاني به شمار می‌رود كه بالغ‌بر 5 ميليارد هكتار از سرزمين‌هاي آباد يعني حدود ۳۸٫۵درصد از كل خشكي‌هاي جهان را در ۱۱۰كشور جهان در معرض تخریب و تهديد قرار داده است. ۲۵درصد از سطح خشكي‌هاي زمين در معرض تخريب و فرسايش، توسط عوامل طبيعي و انساني است و براثر فعاليت‌هاي انساني بيش از 6 ميليارد هكتار به وسعت بيابان‌هاي جهان افزوده شده است.

ايران با ۱٫۲ درصد خشكي‌هاي جهان، ۲٫۴ درصد پديده‌هاي بياباني فاقد پوشش و ۳٫۰۸ درصد مناطق بياباني جهان را در خود جای داده است. ۶۱ درصد از مساحت کشور در اقليم خشك و فراخشك قرار دارد كه ۳٫۱ برابر درصد جهاني (۱۹٫۶ درصد) است.

اگر چه ۳۲٫۵ میلیون هکتار از اراضی کشور در وضعیت بیابانی قرار دارد، اما در تقسیم‌بندی‌های اکوسیستمی،۴۳٫۷ ميليون هكتار آن در زمره اكوسيستم بياباني است. 20 ميليون هكتار از اكوسيستم بيابان تحت تأثير فرسايش بادي است و از این مقدار 6.4 ميليون هكتار در محدوده كانون‌هاي بحراني است كه در ۱۸۳ منطقه و 19 استان كشور پراكنده است. چنین شرایطی باعث شده که بيش از ۲۰ درصد مساحت كشور را اراضی بيابانی تشكيل دهد.

اراضی بیابانی استان ایلام با مساحت 424 هزار و 518 هکتار در شهرستان‌های دهلران (259 هزار و 877 هکتار)، مهران (114 هزار و 770 هکتار)، آبدانان (26 هزار و 569 هکتار) و ایلام (23 هزار و 299 هکتار) واقع شده که بالغ بر ۲۱ درصد سطح استان را شامل می‌شود

به استناد طرح شناسایی کانون‌های بحرانی فرسایش بادی کشور، استان ایلام دارای یک کانون بحرانی فرسایش بادی به نام کانون بحرانی فرسایش بادی عین خوش- ابوغویر- حسن قندی است که در شهرستان دهلران قرار دارد.

از 70307 هکتار مساحت این کانون بحرانی فرسایش بادی وسعتی برابر 41533 هکتار دارای شدت زیاد و 3918 هکتار دارای شدت متوسط و 24856 هکتار دارای شدت کم است... فعالیت‌های بیابان‌زدایی پس از پایان جنگ تحمیلی در سال 1368 در تپه‌های ماسه‌ای عین خوش شهرستان دهلران آغاز شده است.

با توجه به اینکه ۲۱ درصد از سطح استان را مناطق بیابانی تشکیل می‌دهد و اهمیت مناطق بیابانی استان وزارت علوم در سال ۱۳۹۰ با درخواست دانشگاه ایلام رشته بیابان‌زدایی مقطع تحصیلات تکمیلی را به رشته‌های کارشناسی ارشد دانشگاه ایلام اضافه کرد که سالانه قریب به ۱۵ نفر در این مقطع فارغ‌التحصیل می‌شوند.

«علی یوسفی» فارغ‌التحصیل رشته بیابان‌زدایی در گفت‌وگو با ایسنا گفت: این دانشکده اساتید تخصصی این رشته را ندارد و اساتید گروه مرتع و آبخیزداری که عموماً دارای یکی از تخصص مرتع و آبخیز هستند دروس تخصصی این رشته را تدریس می‌کنند.

وی تصریح کرد: اکثر دانشجویان کارشناسی ارشد بیابان‌زدایی با وجود اینکه زبان تخصصی را در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد گذرانده‌اند اما هنوز تفاوت کلمه انگلیسی بیابان‌زایی و بیابان‌زدایی را از هم تشخیص نمی‌دهند و هردو آن‌ها را با Desertification می‌نویسند.

یوسفی افزود: بسیاری از دانشجویان منابع طبیعی در گرایش‌های مختلف این رشته تفاوت کویر را از بیابان پلایا و شن روان، بوته گیاهی را از پهن برگان، فرق مرتع و علفزار تشخیص نمی‌دهند. اصلی‌ترین مشکل در این زمینه این است که اساتید غیرمرتبط واحدهای درسی را تدریس می‌کنند درصورتی‌که رشته تخصصی آن‌ها نیست.

این کارشناس ارشد بیابان‌زدایی تصریح کرد: با توجه به رابطه وضعیت خاک با بیابان و بیابانی شدن یک منطقه درس خاک‌های مناطق خشک برای دانشجویان ارشد بیابان‌زدایی این دانشگاه تدریس نمی‌شود.

وی بابیان اینکه دروس ارائه‌شده برای این دانشجویان غیراصولی است، گفت: با توجه به اهمیت گیاهان دارویی در کشور و استان اما جای این درس در بین دروس ارائه شده خالی است و برای دانشجویان تدریس نمی‌شود به جای آن با توجه به حضور اساتید آبخیز دروس آبخیزی همچون مدل‌های رسوب که غیر مرتیط با بیابان‌زدایی است تدریس می‌شود.

یوسفی گفت: رشته‌های منابع طبیعی و کشاورزی مانند رشته‌های انسانی نیست که با دروس تئوری سروکار دارند، واحدهای عملی و بازدید صحرایی از عرصه‌های منابع طبیعی یکی از نیازهای اساسی برای دانشجویان این رشته است که با این عرصه‌ها آشنا شوند.

این کارشناس ارشد بیابان زدایی خاطرنشان کرد: دانشجویان رشته بیابان‌زدایی دانشگاه ایلام با وجود اینکه دانشجوی بیابان هستند ولی متأسفانه در طول دوران تحصیل  منطقه بیابانی را به چشم نمی‌بینند و از طرف دانشگاه به بازدید نمی‌روند، با وجود اینکه در استان ایلام مناطق بیابانی همچون ابوغویر در دهلران و مهران وجود دارد.

وی تاکید کرد: چگونه انتظار می‌رود که این فارغ‌التحصیلان رشته بیابان در بیابان‌زدایی بیابان‌های کشور نقش داشته باشتد وقتی‌که هنوز یک‌بار هم قدم زدن در بیابان را تجربه نکرده‌اند.

نظرات ارسال نظر