جمعه 22 آذر 1398

جای خالی تولید در طرح هادی روستایی

عضو هیئت علمی دانشگاه ایلام گفت: اجرای ناقص طرح هادی در روستاها موجب کمرنگ شدن تولید در این کانون‌های تولید شده و روستاهای ما دیگر محور تولید نیستند و کم نیستند آسیب‌هایی که نتیجه‌ی مهاجرت روستاییان به شهرها است و این حکایت شخصیت فرضی «نقدعلی»‌هایی است که زمانی در روستا سرمایه‌ی اجتماعی به حساب می‌آمدند و امروز فرزندانشان در پشت چراغ قرمز گل یا فال می‌فروشند.

دکتر «محمد سلاورزی» با حضور در خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، منطقه ایلام، اظهار کرد: روستاها کانون تولید و خاستگاه کشاورزی هستند و هر جامعه‌ای برای اینکه بر محور توسعه مولد، پایدار باشد باید بر بخش کشاورزی و به‌ویژه توسعه روستایی تأکید کند و نگذارد این روند با طرح‌های نسنجیده متوقف شود.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه ایلام با بیان اینکه مشاهده یک جامعه‌ی صاحب توسعه اقتصادی و اجتماعی بالنده و پایدار بدون تردید نشان از وجود تهیه مواد غذایی از طریق تولیدات کشاورزی و توسعه روستایی در یک برنامه‌ریزی نظام‌مند و کارآمد دارد، ادامه داد: روستا به‌عنوان خاستگاه تولید، موتور محرکه‌ی اقتصاد و قدرت سیاسی آن جامعه محسوب می‌شود، بنابراین ضروری است برای تهیه مواد غذایی موردنیاز یک جامعه حدود نیمی از جمعیت کشور که در حال حاضر به ۳۰ درصد رسیده است، در روستاها مستقر باشند.

سلاورزی با اشاره به این‌که تولید اصلی با روستائیان و مازاد آن به شهر تعلق دارد، افزود: عواملی همچون توسعه شهرها، مهاجرت از روستا به شهر، معضلات و مشکلات موجود در شهر، ترافیک و بزهکاری‌ها نتیجه‌ی بی‌توجهی به روستا است به همین دلیل نیز اگر روستاها مجهز به خانه‌های شیک و مجلل، خیابان‌های عریض و تأسیسات بهداشتی درمانی باشد، اما تولید پایدار در آن شکل نگیرد انسان‌های مولد و کارآمد در محیط روستا تبدیل به انسان‌های مصرفی خواهند شد که زندگی در شهر قبله‌ی آمال آنان می‌شود.

وی افزود: فقدان تولید در روستاها به معنای خالی شدن محیط روستا از سکنه و انبوه شدن جمعیت شهری و در نهایت بروز مشکلات در مبدأ (روستا) و مقصد (شهر) بخصوص در بخش کشاورزی خواهد شد، این وضعیت برای جامعه‌ای که تولیدکننده‌ی صرف مواد غذایی است شکننده و آسیب‌پذیر خواهد بود از این حیث باید به روستا نه فقط در قالب طرح هادی بلکه از همه‌ی زوایا توجه کرد، چرا که طرح هادی وظیفه‌ی هدایت وضع موجود و توسعه آینده طرح را بر عهده‌ دارد، در حالی که در بحث تولید بخش کشاورزی باید استفاده‌ی بهینه از منابع آب‌وخاک با برنامه‌ریزی منظم و کارآمد صورت بگیرد و برای تحقق این ضروری است که سیاست‌های کلی یک جامعه در رابطه با توجه به روستاها بازتعریف شود.

این متخصص برنامه‌ریزی شهری و منطقه‌ای یادآوری کرد: اولین آمار جمعیتی در ایران نشان می‌دهد که تنها ۳۰ درصد از مردم کشور در شهرها سکونت داشته و مابقی در عرصه تولید روستاها فعال هستند اما در حال حاضر این آمارها برعکس شده و فقط ۳۰ درصد ساکنین کشور در مناطق روستایی حضور دارد که نشان از عدم توجه و اهتمام برنامه‌ریزان به موضوع است در صورتی‌که در وضعیت موجود دنیا دسترسی عادلانه به امکانات، خدمات آموزشی، بهداشتی، درمانی و فرهنگی از نیازها و حقوق اولیه هر شهروند است.

سلاورزی ادامه داد: مادامی‌که این شرایط در مناطق روستایی تولیدگر حاکم نشود افراد ساکن در این مناطق برای دستیابی به این نیازها و زندگی بهتر به شهر می‌آیند و به شغلی کاذب رو می‌آورند و نتیجه آن ایجاد مشکلاتی مانند بایر شدن زمین‌های زراعی، باغی، خشک شدن قنات‌ها و از طرفی فربه‌شدن جمعیت شهری را در پی خواهد داشت و این حکایتی غمناک است که همواره در سر کلاس‌های درس از آن به عنوان « نقدعلی» هایی یاد می‌کنم که در روستا بروبیایی برای خود داشته‌اند و امروز در شهر فرزندانشان در پشت چراغ‌قرمز فال و گل می‌فروشند و آسیب‌های اجتماعی زیادی در انتظار آن‌ها‌ست.

عضو هیئت‌علمی دانشگاه ایلام در ادامه به آسیب‌های طرح هادی روستایی اشاره کرد و گفت: طرح هادی به دنبال هدایت توسعه آینده شهر است بنابراین توجه به ظواهر روستایی یک مقوله است و پرداختن به بحث محتوی روستا یعنی تولید بحث دیگری است که پشتوانه‌ی اشتغال روستائیان به شمار می‌رود چراکه علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار به تولید کشور نیز کمک خواهد شد و علاوه بر آن مشکلات موجود در شهرهای بزرگ نیز کاهش پیدا خواهد کرد.

وی تأکید کرد: طرح‌های برنامه‌ریزان در محیط روستا باید واقع‌بینانه و قابلیت اجرایی داشته باشند به این دلیل که برخی پروژه‌ها در اجرا و پیاده‌سازی با مقاومت مردم در روستا مواجه می‌شود هر چند بسیاری از طرح‌های هادی روستایی به‌طور کامل به شهر می‌آیند.

سلاورزی با بیان اینکه طرح هادی روستایی باید فراتر از شکل ظاهری روستا مانند مسکن و آسفالت کوچه‌ها و عریض کردن خیابان‌ها باشد، خاطرنشان کرد: بهترین روش در اجرای طرح‌ها توجه به فرآیند تولید روستائیان است به این لحاظ که عادت کردن به مسکن‌های شبه شهری موجب دوری از تولید محصول در روستائیان، گرایش به مصرفی شدن و همچنین چشم‌به‌راه اقتصاد تک‌محصولی نفت کشور خواهند شد.

رییس سابق دانشگاه آزاد اسلامی واحد آبدانان با اشاره به این موضوع که روستاها درگذشته یک جمهوری مستقل به دلیل تولید تمام محصولات موردنیاز جامعه بودند اما امروزه چنین اتفاقی به علت دوری منازل مسکونی از اراضی کشاورزی، باغی و دامپروری نمی‌افتد، تصریح کرد: باید در طرح هادی روستایی به همه‌ی نیازهای محیط اعم از شاخص‌های بهداشتی، درمانی و مسکن متناسب با نیاز روستائیان و همین‌طور در دسترس بودن آن‌ها توجه شود تا شاهد تبدیل یک روستایی مصرفی به روستایی مولد باشیم.

وی با تأکید بر اینکه توجه به توانایی‌ها و پتانسیل روستاها گام نخست در موفقیت طرح هادی است، یادآور شد: نباید یک روستا هم به لحاظ کشاورزی و هم دامپروری توسعه پیدا کند، بلکه باید به این موضوع که یک روستا به لحاظ اراضی، مرتع، جنگل یا کوهستانی بودن چه قابلیت‌های دارد، اقدام به اجرای طرح‌های کشاورزی، تولید و پرورش ماهی، زنبورعسل و... شود چرا که توجه به پتانسیل‌های یک منطقه و برنامه‌ریزی متناسب با توانایی‌های آن نتیجه‌ای جز یک روستای تولیدگر و پویا نخواهد داشت.

سلاورزی با بیان اینکه یک روستایی می‌خواهد هم تولیدگر باشد هم شرایط توسعه خود را فراهم کند و هم منجر به توسعه شهرها گردد، ادامه داد: سه گزینه‌ی روستا، روستا شهر و شهرها همدیگر را باید به‌گونه‌ای پوشش دهند که روستایی تولید را بر عهده گیرد و بداند که در صورت نیاز به بهداشت و درمان می‌تواند به نزدیک‌ترین شهر مراجعه کند.

وی اضافه کرد: هرگاه به روستا به دید زندگی شهری یا شهر کوچک توجه شود به معنای نشانه گرفتن کشاورزی، توسعه روستایی، اقتصاد کشور و قدرت ملی است چرا که قدرت ملی منوط به داشتن محصولات کشاورزی است تا شرایطی همچون تحریم دست به دامن کشورهای دیگر نشوند. در این رابطه اولین مقوله‌ی که در دست کشور تحریم کننده است تحریم از طریق مواد غذایی است که با مدیریت درست در مباحث زیربنایی، اساسی، محرک، مولد و پویا در کشوری که خاستگاه آن‌ها در روستا است می‌توان در مقابل تحریم یا هر شرایط سخت دیگری ایستادگی کرد.

این عضو هیئت‌علمی دانشگاه ایلام با اشاره به این که روند "شهر گریزی" و "بازگشت شهر به روستا" منجر به اتخاذ راه‌حلی با عنوان روستایی مولد و توسعه‌یافته شد، اظهار کرد: نباید مسیر توسعه یک کشور به گونه‌ای باشد که مهاجرت از روستا به شهر پیش بیاید و اینکه روستایی مولد تبدیل به روستایی شهری مصرفی با حاشیه‌نشینی در شهرهای بزرگ با ایجاد معضلات و مسائل متعدد شود.

وی گفت: باید آموزش‌های مورد نیاز در زمینه نحوه‌ی بهره‌وری از امکانات، اراضی کشاورزی، نحوه‌ی تقویت اراضی باغی و دامی و ... داده شود از سوی دیگر در بازنگری به طرح هادی روستایی که هر 10 سال یک‌بار صورت می‌گیرد ساماندهی در اجرای برنامه‌ها به‌گونه‌ای باشد که مقاومت در مقابل بهسازی و نوسازی به دلیل بافت سنتی موجود در این مناطق وجود نداشته باشد.

وی زیربنای توسعه پایدار روستایی را آموزش، آموزش و آموزش عنوان کرد و گفت: باید در حوزه‌های مختلف کشاورزی، دامی، باغی و بهره‌وری از منایع آب‌وخاک آموزش داد، چراکه تنها پرداختن به طرح‌های هادی منجر به توسعه روستایی مولد نمی‌شود.

سلاورزی خاطرنشان کرد: عمده‌ترین متولی طرح‌های توسعه روستایی بعد از انقلاب بنیاد مسکن روستایی است که علی‌رغم کارها خوبی که صورت داده است، اما باید سیاست کلی در جهت توسعه روستایی پیاده کند به این دلیل که کشور توسعه‌یافته نباید تولید در روستاها را مورد غفلت قرار دهد و برای هدفمند شدن هزینه‌های دولت در روستاها باید تمهیدات لازم از سوی سیاست‌گذاران اندیشیده شود.

نظرات ارسال نظر