نگاهی به کتاب "معرفی اجمالی قلعه های باستانی استان ایلام"

آیت محمدی(کلهر)

 نگاهی به کتاب "معرفی اجمالی قلعه های باستانی استان ایلام"
نوشته‌ی : حبیب اله  محمودیان


نگارندگان و مورخان در هر عصر و زمانه‌ای آثاری از خود بر جای گذاشتند که نسلهای بعدی را وادار به کندوکاو در تفکرات و نوع اندیشه‌ی آنها نمودند. خدمات و نوشته‌های نویسندگان بزرگی چون هرودت، و سایر تاریخ نویسان از گذشته تا چند قرن اخیر در نوشتن تاریخ ایران و به طورکلی دنیای باستان، اطلاعات کافی در مورد وقایع و رویدادهای آن دوران را برای نسلهای بعدی به جای گذاشتند، که بعدها از روی آثار و اسناد، پی برده شد، که آنها با آن همه خدمت به تاریخ جهان، غرض‌ورزیهایی را در نوشتن و نگاشتن مطالب از خود نشان داده‌اند. بماند، که نویسندگان قرنهای گذشته چه عرب و چه ایرانیان خودی نیز به همین درد دچار بودند.


اما چه عواملی باعث پیشرفت یا پسرفت فرد یا جامعه می‌شود، به خوبی آشکار است که نوع تفکر و اندیشه‌های برتر از دیرباز موجبات موفقیت فرد یا جامعه را شکل دادند. برتری یک قوم بر قوم دیگر و یا پیشرفت یک کشور در مقابل عقب ماندگی کشور دیگر، ناشی از نوع تفکر و اندیشه های حاکم برآن جامعه و نیز افراد جامعه است که شکل‌گیری این جوامع مختلف را موجب شدند.


با این مقدمه کوتاه برمی‌گردم به روزی که در اداره‌کل فرهنگ‌و‌ارشاد اسلامی استان ایلام با کتابی تحت عنوان " معرفی اجمالی قلعه های باستانی استان ایلام" نوشته‌ی دوست و استاد گرانقدر جناب آقای حبیب‌اله محمودیان، برخورد کردم. شوروشوق مرا واداشت ازاینکه جامعه کنونی ایلام به آن مرحله رسیده است که دیگر نیاز نیست، دیگران آن را معرفی کنند و یا مردم منتظر بمانند که فلان نویسنده خارجی و یا داخل کشور در مورد استان ایلام کتابی بنگارد و ما با آب و تاب، آن را دو دستی به سینه بچسبانیم و به آن فخر بورزیم و به اطلاعات ناقصی که ناشی از عدم شناخت و آگاهی نویسنده و اینکه نویسنده هرگز ایلام را به چشم ندیده، با غرور مرور کنیم. و چه بسا هرگز آنها را با اطلاعات جامع و کاملی که خود داریم، مقایسه نکنیم و سر‌پوشی بر اطلاعات و دانسته‌های خود بگذاریم. و بگوییم فلان نویسنده مهم کشور و یا خارجی این مطالب را آورده و از آن پس به عنوان یک مرجع و یک سند معتبر مورد تقدس برای ما محسوب ‌شود. هر چند نباید از خدمات جهانگردان و گردشگران خارجی که در قرون گذشته به این استان آمده‌اند و اطلاعات بسیار خوبی را برای ما به ارمغان گذاشتند، چشم پوشی کرده و آنها را با غرض‌ورزیهای برخی به اصطلاح اصحاب قلم امروزی خودی مقایسه کنیم.


برگردیم به اداره کل ارشاد، هنوز کتاب را باز نکرده بودم ، یک درود و آفرین خدایی به نویسنده کتاب "قلعه های باستانی ایلام" تقدیم کرده و طبق معمول وقتی که از شناسنامه کتاب شروع کردم و به بخش فهرست کتاب نگاهی نمودم، عرق سردی وجودم را فرا گرفت. که چرا؟ چرا مؤلف ارزنده کتاب با توجه به اطلاعات و اسناد و مدارکی که در اختیار داشته و دارد، باید به این آشکارا، کوتاهی کرده و این غرض‌ورزی را که به اعتقاد برخی‌ها، ناشی از کینه‌ی سنتی دیرینه ایلیاتی شبیه می‌باشد، دانسته. که این چنین رسالت و حرمت قلم را به جای نیاورده و چه بسا در حق استان مظلوم خود، ظلم روا دارد. و در عین هوشیاری و علم به دانسته‌های خود در خصوص مطالب باستان‌شناسی در سطح استان، استان را ناقص معرفی کند. سؤال اینجاست، مگر ایوان، یکی از شهرستانهای استان ایلام نبوده و نیست؟!!. مگر نه اینکه ایوان، دارای آثار باستانی بسیار ارزنده و با قدمت چند هزار ساله که هر کدام در نوع خود بی‌نظیر بوده، می‌باشد: طاق شیرین و فرهاد، گنبد جهانگیر، قلعه بسیار مهم و تاریخی شمیران، حوضچه‌های شیرین و فرهاد، هفت تپه تاریخی، قبرستان هلوچ(الوچ)، قلعه علی‌خان کلهر، قلعه بغداد، آثار تاریخی شهر باستانی گم‌گم، شهر تاریخی اریوحان،... اینها همه آثاری  هستند که در دل ایوان از دیرباز جای داشته و دارند. که به راحتی از حافظه‌ی نویسنده محترم کتاب ‌‌" قلعه‌های باستانی استان ایلام " محو شده بود؟!!. آثار و ابنیه‌های تاریخی که خود نویسنده، سالهاست، با نام و نشان آنها آشناست.


نویسنده گرامی به خوبی آگاهی دارد، اگر بنا به هر دلیلی، کوچکترین اثر تاریخی(قلعه‌های باستانی) در ایوان و یا هر کدام از شهرستانهای استان یافت نمی‌شد، می‌بایست، قید می‌کرد که در این شهرستان، قلعه تاریخی آنچنان مهمی موجود نبوده، که دیگر این مطلب در ذهن خواننده خطور نمی‌کرد که چرا در این کتاب که شهرستانهای استان به ترتیب حروف الفبا در فهرست و متن کتاب نام برده شدند، از ایوان که یکی از شهرستانهای مهم آن استان است، نامی برده نشده است؟!!. و یا اهمیت قلعه مورد نظر آن منطقه در آن حد نبوده که به آن پرداخته شود. در حالی که چنین نبوده، به عنوان مثال قلعه تاریخی شمیران در این شهرستان دارای یک سری ویژگیهای منحصر به خود می‌باشدو که حداقل اشاره‌ای به آن خالی از لطف نبود. بماند دیگرمسائل مربوط به این قلعه تاریخی با آن موقعیت جغرافیایی خاص ومعماری بی نظیر آن. در دیداری که با نویسنده محترم کتاب داشتم، ضمن تبریک و خسته نباشی، موضوع را با ایشان در میان گذاشتم، اظهار داشت، "فراموش کردم"!!. آیا چنین پاسخی برای هر خواننده‌ای در هر طیف و یا طبقه‌ای از جامعه قانع کننده است؟ کتابی که توسط نویسنده، چندین بار بررسی و مطالب آن مرور می‌گردد، تا مبادا نکته‌ای فراموش نشود که بعدها موجب نقض مطالب کتاب نشود. بعد بیاید، بگوید که فراموش کردم در مورد ایوان و یا هر شهرستان دیگر فراموش شده، مطلب بنویسم. لازم به یادآوری است که اینجانب نه به خاطر نیاوردن نام و مشخصات قلعه تاریخی شمیران و یا سایر قلعه‌های باستانی ایوان در این کتاب ناراحت شدم، خیر، اگر هر کدام از شهرستانهای دیگر استان را این‌چنین مورد بی‌مهری قرار می‌گرفت، عکس‌العمل نشان داده، چه بسا در مقالات گذشته در خصوص اسامی و تطورات نامهای مناطق استان ایلام، در پاسخ به یک داشجوی اهوازی، پاسخ دادم. با توجه به اینکه در آن مقاله اصلا نامی از ایوان، نه او برده بود و نه بنده عنوان کردم. بلکه صرفا وظیفه‌ی خود دانسته که نسبت به موارد مطرح شده در آن مقاله دست به قلم برده و پاسخ نقایص او را دادم. به یاد دارم که در سال ۱۳۷۲ از دوست عزیزم جناب آقای محمدعلی سلطانی نویسنده کتابهای " جغرافیای تاریخی و تاریخ مفصل کرمانشاهان" ، مطالب مهمی را در خصوص ایل کلهر، و آن هم مربوط به ایوان می‌شد، نیاورده بود. پرسیدم، ایشان گفتند: بنده موقعیت جغرافیای کنونی استان کرمانشاهان را بررسی کردم. حال از آقای محمودیان می‌پرسم، مگر ایوان جزء استان ایلام نبوده و نیست؟ آیا ایوان به تازگی از ایلام جدا شده که ایگونه عنوان شود؟ اگر پاسخ منفی است، پس به مردم و خوانندگان گرامی کتاب، و نسل‌های آینده باید پاسخگو بود. خیانت در امانت، جرم و گناه نابخشودنی می‌باشد، مگر اینکه ادای دین کنید.(هرچند با توجه به وضعیت کتاب در کشور، چاپ مجدد چنین کتابهایی محال به نظر می‌رسد. و عذرخواهی در مورد این کوتاهی اثری در پی نخواهد داشت).


ایشان(نویسنده کتاب) عنوان کردند که این کتاب با هزینه دانشگاه آزاد ایلام به چاپ رسیده است. که باز جای تعجب است که دانشگاه آزاد ایلام، به خصوص معاونت پژوهشی که چهره‌های برجسته علمی دانشگاهی استان در آن جای دارند، این نقض کتاب را ندیده و به راحتی از آن گذشتند!! و یا اینکه به نویسنده اعتماد کرده و هرگز آن را مورد بررسی قرار نداده‌اند؟!! حال باید از ریاست محترم دانشگاه آزاد واحد ایلام پرسید، آیا همه‌ی کتابهایی که تحت نظر آن واحد و یا با هزینه آن دانشگاه به چاپ می‌رسند، به همین صورت می‌باشند؟ که در این خصوص آن واحد بایستی تاوان این بی‌توجهی‌ها را بپردازد. می‌طلبد شورای نظارتی دانشگاه مربوطه در نحوه‌ی نظارت، کمک و چاپ کتابها تجدید نظر به عمل آورد.


به هر حال از چنین شخصیت برجسته و فهمیده و دوست گرانقدر(مؤلف‌کتاب) انتظار می‌رود که با بینش و تفکر و اندیشه‌ی باز و خدای ناکرده به دور از فراموش‌کاری در سر کلاس آنچه را که می‌داند به دانش‌آموزان و دانشجویان بیاموزد. که خدای ناکرده فردا بازهم شاهد رویش این تفکرات در استان نباشیم. هرچند نویسنده آزاد است که در خصوص آوردن مطالب، خود تصمیم بگیرد. اما وقتی بحث بر سر معرفی آثار تاریخی کل استان مد نظر است، باید استان را به دید یک پژوهشگر نگریسته و سعی کند، مطلبی فراموش نشود. زیرا این امر نه تنها به کار خود لطمه می‌زند، بلکه موجب می‌شود که در معرفی استان خود برحسب وظیفه، کوتاهی نماید. زیرا این کتاب مورد استفاده علاقمندان به میراث فرهنگی استان ایلام در سراسر کشور و حتا خارج از کشور نیز قرار می‌گیرد. در پایان از زحمات جناب آقای حبیب‌اله محمودیان نویسنده محترم کتاب، تشکر و یکبار دیگر خسته‌نباشی گفته و برای ایشان آرزوی موفقیت دارم. فراموش نشود که امروز در عصر خرد و اندیشه به سر می‌بریم!!!

با سپاس آیت محمدی(کلهر)

 

ایلام امروز؛ آرشیو دیجیتال ایلامیان

عمر سایت: 14سال